Ερείπια ατμήλατου μεταλλοπλύσιου
Βρίσκεται στα βορειοδυτικά του Λαυρίου, δίπλα στο Γενικό Λύκειο της πόλης, και στεγάζεται στο μόνο σωζόμενο κτίριο (το θυρωρείο) του μεγάλου ατμήλατου μεταλλοπλύσιου στη Νόρια, ενός βιομηχανικού επιτεύγματος του 19ου αιώνα (1873) που κατασκευάστηκε από την Ελληνική Εταιρεία.
Το μέγα ατμήλατο μεταλλοπλύσιο ήταν μοναδικό στη νότια Ευρώπη και ένα από τα μεγαλύτερα στον κόσμο· γι' αυτό άξιζε μια επίσκεψη στο Λαύριο μόνο για να θαυμάσει κανείς το επίτευγμα του ανθρώπου στη βιομηχανία.
Όταν σταμάτησε η λειτουργία της ελληνικής εταιρείας, στο κτίριο στεγάστηκε, από το 1936 έως το 1957, η Ανώνυμη Κεραμική Εταιρεία Λαυρίου (ΑΚΕΛ). Το 1970 κατεδαφίστηκε για να κτιστούν τα κτίρια που στεγάζουν το Γυμνάσιο και το Λύκειο. Το Ορυκτολογικό Μουσείο ιδρύθηκε το 1986, και το κτίριο που το στεγάζει έχει αρκετά ενδιαφέρουσα ιστορία, γι΄αυτό η παραπάνω αναφορά. Τα ορυκτά τα οποία εκτίθενται εδώ θεωρούνται απερίγραπτης ομορφιάς, ορισμένα μάλιστα είναι μοναδικά στον κόσμο και φέρουν το όνομα εκείνων που τα ανακάλυψαν. Ωστόσο, το Μουσείο δεν παρουσιάζει μόνο ορυκτολογικό ενδιαφέρον· όποιος ενδιαφέρεται για την ιστορία της Ελλάδας και ειδικά την ιστορία της ευρύτερης περιοχής, θα βρει την επίσκεψη στο Μουσείο, το οποίο δεν είναι αξιοποιημένο όσο θα έπρεπε, άκρως επιμορφωτική, καθώς εδώ παρουσιάζονται με τρόπο περιεκτικό όλα όσα διαδραματίστηκαν κατά τους προηγούμενους αιώνες στην ευρύτερη περιοχή γι' αυτά τα μεταλλεία. Άλλωστε, και κατά τον χρυσό αιώνα της Αθηναϊκής Δημοκρατίας τα μεταλλεύματα που έβγαζαν τα έγκατα της Λαυρεωτικής γης έπαιξαν μείζονα ρόλο στην ανάπτυξη της αθηναϊκής οικονομίας, που οδήγησε με τη σειρά της στην άνθιση των γραμμάτων και των τεχνών.
Η ψαραγορά, όπως είναι γνωστή σήμερα, κατασκευάστηκε το 1885 από την Ελληνική Εταιρεία για να στεγαστούν οι έμποροι της εποχής. Η αγορά διέθετε πλήρη επάρκεια προϊόντων και υπηρεσιών προς εξυπηρέτηση των εταιρειών που εκμεταλλεύονταν τα μεταλλεία, καθώς από αυτήν εφοδιάζονταν τρόφιμα τα πλοία που φόρτωναν τα μεταλλεύματα για το μακρινό ταξίδι τους στην Ευρώπη, την Κωνσταντινούπολη ή όπου αλλού. Το Λαύριο ήταν η πρώτη ηλεκτροδοτημένη πόλη της Ελλάδας, είχε τηλεφωνικές υπηρεσίες, σιδηροδρομική επικοινωνία, ενώ υπήρχαν αρκετά παραρτήματα προξενείων. Όπως είναι φυσικό, η αγορά αποτελεί ένα ιδιαίτερα προσεγμένο οικοδόμημα από αρχιτεκτονική άποψη, συνδυάζοντας μία υψηλή αισθητική με έναν έντονα λειτουργικό χαρακτήρα, αφού στους χώρους της κυκλοφορούσαν πολλοί άνθρωποι. Η αγορά μέχρι και σήμερα είναι ένα από τα πρώτα σημεία που θα επισκεφθεί κάποιος όταν θα έρθει στην πόλη μας.
Στο βόρειο τμήμα της πλατείας βλέπουμε τον ανδριάντα του Ι. Β. Σερπιέρι, έργο του γλύπτη Γ. Βρούτου. Ο Ι. Β. Σερπιέρι είναι αυτός που ανακάλυψε στα μέσα του 19ου αιώνα την πλούσια σε μεταλλεύματα γη της Λαυρεωτικής, στην εξόρυξη της οποίας και προχώρησε για συμφέροντα ευρωπαϊκών εταιρειών. Σε αντιπαράθεση, στο νότιο τμήμα της πλατείας υπάρχει η γλυπτική σύνθεση των Μεταλλωρύχων, έργο του γλύπτη Κώστα Βαλσάμη
Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Λαυρίου
Γράφτηκε από τον Administrator
(Πρώην Β΄ Δημοτικό)
Το κτίριο κατασκευάστηκε στα νότια της κεντρικής πλατείας, περίπου το 1885-88 από την «Ελληνική Εταιρεία Μεταλλουργείων» για να στεγάσει το Σύλλογο των Φιλόμουσων «Ορφέας» (τη Φιλαρμονική δηλαδή της Εταιρείας), καθώς και κάθε καλλιτεχνική εκδήλωση. Είναι ένα πραγματικά ιδιαίτερα προσεγμένο κτίριο για την εποχή του. Κατά τον 20ό αιώνα χρησιμοποιήθηκε ως Δημοτικό σχολείο και όταν έπαψε η χρήση του, το 1990 περίπου, ανακαινίσθηκε προκειμένου να χρησιμοποιηθεί ως πολιτιστικό κέντρο του Δήμου.
Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών (σήμερα)
Το αξιόλογο αυτό οικοδόμημα, που βρίσκεται στην κεντρική πλατεία, είναι ένα από τα παλαιότερα του Λαυρίου. Διώροφο κτίριο, εξαίρετο δείγμα της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής του Λαυρίου, παρουσιάζει ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον. Χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως ξενοδοχείο με το όνομα «Η Αγγλία», ενώ στη συνέχεια, και για έναν αιώνα περίπου (1894-1987), είχε τη χρήση του Δημαρχείου της πόλης. Σήμερα στο ισόγειο στεγάζεται το Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών και στον 1ο όροφο βρίσκονται τα γραφεία της Εταιρείας Μελετών Λαυρεωτικής (ΕΜΕΛ).